ZUS wyjaśnia. Wszystko o świadczeniach kompensacyjnych dla nauczycieli.

Jeśli byłeś nauczycielem, wychowawcą lub innym pedagogiem, możesz ubiegać się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Sprawdź komu, kiedy i na jakich warunkach jest przyznawane.

O nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może ubiegać się osoba, która bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku pracowała jako nauczyciel, wychowawca lub inny pedagog, w następujących placówkach:

– publiczne i niepubliczne przedszkola,
– szkoły publiczne i niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych,
– publiczne i niepubliczne placówki kształcenia ustawicznego,
– młodzieżowe ośrodki wychowawcze,
– młodzieżowe ośrodki socjoterapii,
– specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze,
– specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży, które wymagają specjalnej organizacji nauki oraz szczególnych metod pracy i wychowania,
ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, które umożliwiają:

a/ dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, które są organizowane na podstawie odrębnych przepisów,
b/ dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego (w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej), obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
c/ placówki, które zapewniają uczniom opiekę i wychowanie w czasie, gdy uczą się poza miejscem, w którym mieszkają na stałe.

Jakie warunki należy spełnić?

Prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego przyznawane jest, jeśli osoba taka spełnia trzy poniższe warunki:
1) skończy określony wiek, czyli dla kobiet:
55 lat – do końca 2024 r.,
56 lat – w latach 2025–2026,
57 lat – w latach 2027–2028,
58 lat – w latach 2029–2030,
59 lat – w latach 2031–2032,

a dla mężczyzn:
55 lat – do końca 2014 r.,
56 lat – w latach 2015–2016,
57 lat – w latach 2017–2018,
58 lat – w latach 2019–2020,
59 lat – w latach 2021–2022,
60 lat – w latach 2023–2024,
61 lat – w latach 2025–2026,
62 lata – w latach 2027–2028,
63 lata – w latach 2029–2030,
64 lata – w latach 2031–2032;

2) osoba ma co najmniej 30 lat stażu ubezpieczenia (czyli okresów składkowych i nieskładkowych), w tym minimum 20 lat pracy nauczycielskiej w jednej z placówek wymienionych wyżej w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć;

3) osoba taka rozwiąże stosunek pracy lub stosunek ten wygaśnie w określonych okolicznościach.

Ważne!

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne przyznawane jest tylko wtedy, jeśli bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku osoba taka pracowała jako nauczyciel w placówkach wyżej wymienionych. Oznacza to, że jeśli po ustaniu zatrudnienia jako nauczyciel osoba taka podjęła inną pracę lub działalność, nie będzie miała prawa do świadczenia kompensacyjnego.

Przykład 1
Pan Jan przez wiele lat pracował jako nauczyciel w technikum samochodowym. Po rozwiązaniu stosunku pracy w szkole z końcem roku szkolnego 2015/2016 rozpoczął pozarolniczą działalność gospodarczą. W lipcu 2017 r. złożył wniosek o świadczenie kompensacyjne. Nie przyznano mu tego świadczenia, ponieważ pan Jan bezpośrednio przed złożeniem wniosku nie był nauczycielem, lecz prowadził firmę.

Przykład 2
Pani Bożena przez 20 lat była nauczycielką w przedszkolu. Stosunek pracy z tą placówką rozwiązała na swój wniosek za porozumieniem stron z końcem sierpnia 2016 r., po czym nie podjęła żadnej innej pracy ani działalności. W maju 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. Fakt, że nie pracowała jako nauczycielka bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku, nie stanowi przeszkody do przyznania tego świadczenia. Zatem jeśli zostały spełnione pozostałe warunki, ZUS przyzna pani Bożenie prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Jak ustalany jest staż pracy nauczycielskiej?

Aby otrzymać nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, trzeba przepracować jako nauczyciel co najmniej 20 lat w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Nie wliczymy więc do tego stażu okresów pracy nauczycielskiej, którą była wykonywana np. w 1/3 czy 1/4 obowiązkowego wymiaru zajęć. Jeśli jednak osoba taka ma takie okresy po 14.11.1991 r., to zostaną one wliczone do 30-letniego stażu składkowego i nieskładkowego.

Ważne!

Do stażu pracy nauczycielskiej nie wliczamy okresów, kiedy nie była wykonywana taka praca, ale pobierane było wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nie wliczamy zatem:

– okresów niezdolności do pracy, za które było otrzymywane wynagrodzenie, zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne,
– okresów, za które był otrzymany zasiłek opiekuńczy lub macierzyński,
– okresów, w których nie była wykonywana praca, za którą otrzymane było – na podstawie Karty Nauczyciela:
a) wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, np. z powodu choroby,
b) wynagrodzenie w czasie urlopu macierzyńskiego – za okres od 15.11.1991 r. do 31.07.1992 r.,
– urlopu dla poratowania zdrowia,
– urlopu szkoleniowego,
– urlopu na dalsze kształcenie się,
– okresów, w których nauczyciel był w stanie nieczynnym,
– urlopu wychowawczego,
– urlopu bezpłatnego,
– służby wojskowej.

Przykład

Pani Joanna złożyła wniosek o świadczenie kompensacyjne w listopadzie 2017 r. Przez 20 lat i 9 miesięcy pracowała jako nauczycielka w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. W tym czasie łącznie przez 5 miesięcy przebywała na zwolnieniach lekarskich (pobierała wówczas wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy oraz zasiłek chorobowy). Ponadto przez 3 miesiące była na urlopie bezpłatnym, a przez pół roku korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. Do 20-letniego stażu pracy nauczycielskiej nie zaliczono pani Joannie okresów, w których pobierała świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, korzystała z urlopu bezpłatnego oraz z urlopu dla poratowania zdrowia. W związku z tym pani Joanna nie ma 20 lat pracy nauczycielskiej, które są wymagane, aby przyznać świadczenie kompensacyjne, a tym samym nie można przyznać jej tego świadczenia.

Czy konieczne jest rozwiązanie stosunku pracy?

Jeśli nauczyciel chce otrzymać świadczenie kompensacyjne, musi rozwiązać stosunek pracy na swój wniosek. Nawet jeśli zakończy pracę za porozumieniem stron, ważne jest, żeby złożył wniosek o rozwiązanie stosunku pracy. Jeśli umowa o pracę wygaśnie z powodu upływu okresu, na jaki została zawarta, to spełniony jest warunek rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela. Prawo do świadczenia kompensacyjnego przysługuje także wtedy, jeśli stosunek pracy zostanie rozwiązany z powodu:
– całkowitej likwidacji szkoły,
– częściowej likwidacji szkoły,
– zmian organizacyjnych, które spowodują zmniejszenie liczby oddziałów w szkole,
– zmian planu nauczania, które uniemożliwią zatrudnianie w pełnym wymiarze zajęć.

Prawo do tego świadczenia nauczyciel będzie miał również wtedy, gdy jego stosunek pracy wygaśnie, ponieważ:
– upłynął sześciomiesięczny okres, w którym pozostawał w stanie nieczynnym,
– w stanie nieczynnym odmówił podjęcia pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony lub na okres, na jaki została zawarta umowa – w tej samej szkole, na tym samym lub innym stanowisku.

Jeśli nauczyciel pracował w gimnazjum, od 26.01.2017 r. może przejść na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, gdy nie jest możliwe dalsze zatrudnianie go z powodu wygaszania kształcenia w gimnazjach. Oznacza to, że taki nauczyciel może przejść na świadczenie kompensacyjne, gdy:
– stosunek pracy wygasł albo został rozwiązany, bo nie można tej osoby zatrudnić w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019,
– stosunek pracy wygasł albo został rozwiązany w związku ze zmianami organizacyjnymi, które zostały spowodowane przez wygaszanie kształcenia w gimnazjach.

Ważne!

Jeśli nauczyciel stara się o świadczenie kompensacyjne, a pracuje w kilku miejscach, musi rozwiązać wszystkie swoje stosunki pracy, bez względu na ich charakter i wymiar czasu pracy. Jeśli osoba taka jest nauczycielem i jednocześnie pracuje w innym charakterze, musi rozwiązać stosunek pracy z dodatkowego zatrudnienia najpóźniej w dniu, w którym rozwiąże stosunek pracy na stanowisku nauczyciela.

Przykład 1
Pani Krystyna złożyła wniosek o świadczenie kompensacyjne w październiku 2017 r. Rozwiązała swój stosunek pracy na stanowisku nauczyciela w szkole za wypowiedzeniem 31.08.2017 r. Ponadto do 15.09.2017 r. pozostawała w stosunku pracy na pół etatu w firmie zajmującej się tłumaczeniami tekstów. Ten drugi stosunek pracy został rozwiązany już po ustaniu zatrudnienia w szkole, dlatego nie można przyznać pani Krystynie świadczenia kompensacyjnego. Bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku pani Krystyna nie była bowiem nauczycielem.

Przykład 2
Pan Karol jest nauczycielem i zamierza złożyć wniosek o świadczenie kompensacyjne. Jest zatrudniony na pół etatu jako nauczyciel języka polskiego w młodzieżowym ośrodku socjoterapii. Ponadto pozostaje w stosunku pracy nauczycielskiej (w 1/4 wymiaru zajęć) w zakładzie poprawczym oraz ma zawartą umowę o pracę w wydawnictwie (na 1/4 etatu). Pan Karol uzyska prawo do świadczenia kompensacyjnego, jeśli rozwiąże wszystkie stosunki pracy, w których pozostaje, a zatrudnienie w wydawnictwie ustanie nie później niż w dniu, w którym rozwiąże swój stosunek pracy jako nauczyciel.

Od kiedy powstaje prawo do świadczenia kompensacyjnego?

Prawo do świadczenia kompensacyjnego powstaje w dniu, w którym zostaną spełnione wszystkie warunki wymagane, aby przyznać to prawo, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym nauczyciel zgłosi wniosek o to świadczenie. Jeśli osoba jest na zasiłku chorobowym lub świadczeniu rehabilitacyjnym, prawo to powstaje od dnia, w którym nauczyciel przestanie pobierać zasiłek lub świadczenie.

Jak długo przysługuje świadczenie kompensacyjne?

Prawo do świadczenia kompensacyjnego ma charakter okresowy i ustaje w dniu:
– poprzedzającym dzień, w którym nauczyciel uzyskał prawo do emerytury, np. emerytury wcześniejszej,
– poprzedzającym dzień, w którym nauczyciel osiągnął wiek emerytalny, czyli: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Wyjątek: Jeśli przed 01.10.2017 r.:
a. nauczyciel spełnił wszystkie warunki do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
b. osiągnął obniżony wiek emerytalny (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn),
c. nie osiągnął podwyższonego wieku emerytalnego,
to może po 30.09.2017 r. zgłosić wniosek o świadczenie kompensacyjne. Uzyska wtedy prawo do tego świadczenia do dnia przypadającego przed dniem osiągnięcia podwyższonego wieku emerytalnego.

Czy nauczyciel zachowa prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, jeśli uzyskał je przed 01.10.2017 r.?

Jeżeli przed tą datą nauczyciel ma już ustalone prawo do świadczenia kompensacyjnego, zachowa je do dnia, w którym osiągnie podwyższony wiek emerytalny, chyba że prawo to ustanie wcześniej. Jeżeli jednak osiągnął obniżony wiek i zgłosił wniosek o emeryturę po 30.09.2017 r., to prawo do świadczenia kompensacyjnego ustanie w dniu poprzedzającym dzień, w którym uzyska prawo do emerytury.

Czy można jednocześnie pracować i pobierać świadczenie kompensacyjne?

Prawo do tego świadczenia zostanie zawieszone, jeżeli nauczyciel zacznie pracę w placówkach wymienionych na wstępie artykułu. Nie ma znaczenia wysokość przychodu, jaki osiągnie, ani rodzaj pracy, jaką wykonuje. Jeżeli uzyska przychód z innej pracy lub z działalności, to prawo do świadczenia kompensacyjnego zostanie zawieszone lub zmniejszone na zasadach przewidzianych dla emerytur i rent.

Podstawa prawna:
1. Ustawa z dn. 22.05.2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych – Dz.U. z 2018 r. poz. 128.
2. Ustawa z dn. 14.12.2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe – Dz.U. z 2017 r. poz. 60 z późn. zm.

Źródło: zus.pl